Riskli yapı tespiti, bir binanın deprem sırasında can güvenliğini tehlikeye düşürecek biçimde hasar görüp görmeyeceğinin belirlenmesidir. Tespiti Kentsel Dönüşüm Başkanlığı'nca lisanslandırılmış kurum ve kuruluşlar yapar. Karar, binadan alınan karot ve donatı verilerinin Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar'a göre hesaplanmasıyla verilir. Bir malik, diğerlerinin onayı olmadan tek başına başvurabilir.
Riskli yapı tespiti nedir?
Riskli yapı, taşıyıcı sisteminin deprem sırasında can güvenliğini tehlikeye düşürecek ölçüde hasar görmesi ya da yıkılması beklenen binadır. 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında yürütülen tespit, gözle yapılan bir değerlendirme değildir: binadan alınan numunelerin laboratuvarda deneye tabi tutulmasına ve sonuçların mühendislik hesabıyla değerlendirilmesine dayanır.
Tapuda kayıtlı bağımsız bölüm sahibi olan her malik, diğer maliklerin onayı olmadan tek başına riskli yapı tespiti talep edebilir.
Süreç adım adım
- Başvuru ve ön inceleme — malik olarak lisanslı kuruluşa başvurulur; tapu ve kimlik sunulur, taşıyıcı sistem yerinde gözlemlenir.
- Saha çalışması ve numune alımı — kolon ve perdelerden TS EN 12504-1'e göre karot alınır, donatı düzeni ferroscan ile taranır.
- Laboratuvar deneyleri — karot numunelerinin basınç dayanımı TS EN 12390-3'e göre ölçülür; sıyırma ve ferroscan bulgularıyla birlikte mevcut malzeme parametreleri belirlenir. (Zemin verisi gerekiyorsa, yürürlükteki zemin etüt raporundan alınır; zemin etüdü ve sondaj hizmet kapsamımızda değildir.)
- Değerlendirme ve rapor — TBDY 2018 esaslarıyla taşıyıcı sistem değerlendirilir; sonuç, Kentsel Dönüşüm Başkanlığı'nın elektronik sistemine işlenerek riskli/risksiz kararı raporlanır.
Laboratuvarımızın rolü
DNZ Grup Yapı Laboratuvarı, bu sürecin deney ve numune çalışmalarını yürütür: karot alma ve basınç deneyi, sıyırma ile donatı analizi, ferroscan ile tahribatsız donatı taraması. Raporu düzenleme yetkisi, Kentsel Dönüşüm Başkanlığı tarafından lisanslandırılmış kuruluşlara aittir; laboratuvar çalışması bu raporun teknik altyapısını oluşturur. Hangi adımı kimin yürüteceği konusunda sizi yönlendiririz.
“Tespit raporu yalnızca bir belge değil; kentsel dönüşüm haklarından yararlanmanın ilk adımıdır.”
Bina riskli çıkarsa ne olur?
Bina riskli olarak tespit edilirse malikler; tahliye, yıkım ve yeniden yapım süreçlerinde kira yardımı ve kredi desteği gibi 6306 kapsamındaki haklardan yararlanabilir. Tespit sonucuna itiraz hakkı da bulunmaktadır. Bina risksiz çıkarsa, elde edilen malzeme verileri güçlendirme kararı ve bakım planlaması için kullanılabilir.
Riskli yapı raporunu kim düzenler?
İnternette sık karşılaşılan "Bakanlık onaylı riskli yapı tespiti firması" ifadesi, mevzuattaki karşılığıyla lisanslandırılmış kurum ve kuruluş demektir. Bu lisansı Kentsel Dönüşüm Başkanlığı verir ve yetkili kuruluşların listesi Başkanlığın kendi sitesinde herkese açık olarak yayımlanır. Bir firmanın bu işi yapıp yapamayacağını, o listeden teyit ederek öğrenebilirsiniz.
Süreçte birden fazla taraf vardır ve her birinin yetkisi farklıdır. Bir laboratuvarın deney yapıyor olması, rapor düzenleyebileceği anlamına gelmez:
| Taraf | Ne yapar | Yetkisi |
|---|---|---|
| Malik | Başvuruyu yapar, masrafı karşılar | Tek başına başvurabilir |
| Lisanslı kurum/kuruluş | Tespiti yürütür, raporu düzenler ve idareye sunar | Kentsel Dönüşüm Başkanlığı lisansı |
| Yapı laboratuvarı | Karot, sıyırma ve donatı taraması gibi deneyleri yapar | Bakanlık laboratuvar izin belgesi |
| İdare (Belediye / Kentsel Dönüşüm Md.) | Raporu inceler, maliklere tebliğ eder | 6306 sayılı Kanun |
| Teknik heyet | İtirazları inceler | Üniversite ve Bakanlık üyeleri |
Bizim konumumuz: DNZ Grup Yapı Laboratuvarı bu tablodaki üçüncü satırdır. Karot alma ve basınç deneyi, sıyırma ile donatı analizi ve ferroscan taramasını biz yaparız; raporu düzenleme ve idari sisteme işleme yetkisi lisanslı kuruluştadır. Hangi adımda kime başvurmanız gerektiği konusunda ücretsiz yönlendirme yaparız.
"Bina çürük raporu" diye bir belge var mı?
Hayır. "Çürük rapor", "bina çürük belgesi" ya da "deprem raporu" halk arasında yerleşmiş konuşma dili ifadeleridir; mevzuatta bu adla düzenlenen bir belge yoktur. Aradığınız belgenin resmî adı riskli yapı tespit raporudur ve 6306 sayılı Kanun kapsamında düzenlenir.
Bu ayrım pratikte önemlidir: bir binanın "çürük" olduğunu söyleyen, ancak lisanslı kuruluşça düzenlenmemiş hiçbir belge kentsel dönüşüm haklarından yararlanmanızı sağlamaz. Kira yardımı, yıkım ve yeniden yapım hakları yalnızca usulüne uygun düzenlenmiş ve idareye sunulmuş riskli yapı tespit raporuna bağlanır.
Riskli yapı raporu nasıl alınır? (adım adım)
- Lisanslı kuruluş seçilir. Kentsel Dönüşüm Başkanlığı'nın yayımladığı yetkili kuruluş listesinden teyit edilir.
- Başvuru yapılır. Güncel tapu kaydı ve kimlik sunulur. Bağımsız bölüm sahibi olan bir malik, diğer maliklerin onayı olmadan başvurabilir.
- Yerinde rölöve ve ön inceleme. Taşıyıcı sistem, kat adedi ve kat yükseklikleri ölçülür; kısa kolonlar ve çıkmalar rölöveye işlenir.
- Tahribatsız inceleme ve numune alımı. Kolon ve perdelerde beton dayanımı tahribatsız yöntemle taranır, en düşük değer veren elemanlardan karot alınır; donatı düzeni ferroscan ve sıyırma ile belirlenir. Bu adım laboratuvarın işidir.
- Laboratuvar deneyleri. Karotların basınç dayanımı TS EN 12390-3'e göre ölçülür; sonuçlar imzalı deney raporuna bağlanır.
- Hesap ve değerlendirme. Lisanslı kuruluşun mühendisi, verileri Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar'a göre değerlendirir.
- Rapor idareye sunulur. Sonuç maliklere tebliğ edilir; itiraz süresi bu tebliğ ile başlar.
Binadan kaç karot alınır, kapsam nasıl belirlenir?
Kapsam keyfî değildir; Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar binayı önce sınıflandırır, sonra o sınıfa ait bölümdeki kuralları uygular. Sınıflandırma bina yüksekliği ve kat adedine göre yapılır ve ikisi farklı sınıf veriyorsa yüksek olan sınıf esas alınır:
| Bina sınıfı | Yükseklik | Kat adedi (bodrum dâhil) |
|---|---|---|
| Az katlı | ≤ 30 m | 9 kat ve altı |
| Orta katlı | 30 m – 50 m | 10 – 17 kat |
| Yüksek katlı | > 50 m | 17 kattan fazla |
Az katlı betonarme binalar için Esaslar'ın öngördüğü asgari çerçeve şudur:
- Beton dayanımı (md. 4.1.8) — inceleme katında kolonların en az %20'sinde ve perdelerin en az %20'sinde, kolonlarda 12, perdelerde 6 adetten az olmamak üzere tahribatsız inceleme yapılır. En düşük değerlerin bulunduğu kolon ve perdelerin yarısından beton numunesi alınır.
- Donatı düzeni (md. 4.1.5) — rölöve alınan her katta kolonların en az %20'sinde ve perdelerin en az %20'sinde, kolonlarda 6, perdelerde 2 adetten az olmamak üzere tespit yapılır. Bunların en az yarısında kabuk betonu sıyrılır; kalanında donatı düzeni tahribatsız yöntemle belirlenir.
- Bilgi düzeyi katsayısı (md. 4.1.4) — binanın taşıyıcı sistem projesi yoksa asgari bilgi düzeyi kabul edilir ve eleman kapasiteleri 0,90 ile çarpılır. Proje varsa ve yerinde doğrulanıyorsa katsayı 1,00'dir. Yani projesi bulunamayan bina, hesapta baştan dezavantajlıdır.
Orta ve yüksek katlı binalarda kurallar farklıdır. Numune sayısını ve dağılımını, binayı yerinde gören yetkili mühendis belirler; bu sayfadaki değerler mevzuatın genel çerçevesini tanıtmak içindir.
Rapor çıktıktan sonra: itiraz, tahliye ve haklar
Riskli yapı kararı maliklere tebliğ edilir. Karara katılmayan malikler, tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde ilgili idareye dilekçeyle itiraz edebilir. Bu süre hak düşürücüdür; kaçırılması hâlinde karar kesinleşir.
İtirazlar; üniversitelerden ve Bakanlıktan belirlenen üyelerden oluşan teknik heyet tarafından incelenir. Heyet kararını teknik gerekçesiyle birlikte açıklar. İtiraz edilmemesi ya da itirazın reddedilmesi hâlinde riskli yapı kararı kesinleşir ve yıkım süreci başlar.
Bina riskli çıkarsa malikler, 6306 sayılı Kanun kapsamındaki kira yardımı ve kredi desteği gibi haklardan yararlanabilir. Bina risksiz çıkarsa elde edilen malzeme verileri boşa gitmez: mevcut beton dayanımı ve donatı düzeni, deprem performans analizi ve güçlendirme planlaması için doğrudan kullanılabilir.
Tespit masrafını kim öder?
Tespit masrafı, kural olarak talepte bulunan malik tarafından karşılanır. Tutar; binanın sınıfı, kat adedi, taşıyıcı eleman sayısı, alınacak karot ve sıyırma noktası sayısı ile ulaşım koşullarına göre değişir. Bu nedenle binayı görmeden verilen kesin fiyat gerçekçi değildir.
Laboratuvar ayağı için kapsamı yerinde belirleyip yazılı ve kalemli teklif veriyoruz: kaç karot, kaç sıyırma noktası, hangi deneyler. Böylece neyin parasını ödediğinizi baştan görürsünüz.
Not: Riskli yapı tespiti mevzuatı güncellenmektedir. 6306 sayılı kanunun Uygulama Yönetmeliği'nde 04.02.2026 tarihinde değişiklik yapılmış olup, tespit ve raporlama yetkisi Kentsel Dönüşüm Başkanlığı nezdinde yürütülmektedir.
Tespit sürecindeki deneyler
| Çalışma | Standart / Esas | Yöntem | Süre |
|---|---|---|---|
| Karot alımı | TS EN 12504-1 | Ø100 mm silindir | 1-2 gün |
| Basınç dayanımı | TS EN 12390-3 | Hidrolik pres | 1 gün |
| Donatı taraması | Cihaz prosedürü | Ferroscan — tahribatsız | Aynı gün |
| Donatı analizi | Sıyırma — yerinde tespit | Paspayı sıyırma | Aynı gün |
| Değerlendirme | 6306 · TBDY 2018 | Mühendislik hesabı | Proje kapsamına göre |
Riskli yapı tespiti hakkında sık sorulan sorular
Hayır. Raporu düzenleme yetkisi Kentsel Dönüşüm Başkanlığı'nca lisanslandırılmış kurum ve kuruluşlara aittir. Yapı laboratuvarı, bu raporun dayandığı karot, sıyırma ve donatı taraması gibi deneyleri yürütür. İki iş birbirinden ayrıdır.
Kentsel Dönüşüm Başkanlığı, yetki verilen kurum ve kuruluşların listesini kendi resmî sitesinde yayımlar. Bir firmanın yetkili olup olmadığını bu listeden teyit edin; sözlü beyanla yetinmeyin.
Tapuda kayıtlı bağımsız bölüm sahibi olan her malik, diğer maliklerin onayı olmadan tek başına riskli yapı tespiti talep edebilir.
"Çürük rapor" halk arasında kullanılan bir tabirdir; mevzuatta böyle bir belge yoktur. Resmî adı riskli yapı tespit raporudur ve 6306 sayılı Kanun kapsamında lisanslı kuruluşça düzenlenir.
Kararın tebliğinden itibaren 15 gündür ve hak düşürücü niteliktedir. İtirazlar, üniversitelerden ve Bakanlıktan belirlenen üyelerden oluşan teknik heyetçe incelenir.
Sayı binanın sınıfına göre değişir. Az katlı betonarme binalarda Esaslar, inceleme katındaki kolonların en az %20'sinde (kolonlarda 12, perdelerde 6 adetten az olmamak üzere) tahribatsız inceleme yapılmasını ve en düşük değer veren elemanların yarısından beton numunesi alınmasını öngörür. Kesin kapsamı binayı gören yetkili mühendis belirler.
Yapılabilir. Proje yoksa asgari bilgi düzeyi kabul edilir ve eleman kapasiteleri 0,90 bilgi düzeyi katsayısı ile çarpılır. Projesi bulunan ve yerinde doğrulanan binalarda bu katsayı 1,00'dir.
Karot, taşıyıcı elemandan silindir biçiminde küçük çaplı numune alınmasıdır. Noktalar donatıya denk gelmeyecek şekilde ferroscan ile önceden belirlenir ve boşluklar uygun tamir harcıyla kapatılır. Yeri ve sayısı mühendislik değerlendirmesiyle seçilir.
Kural olarak talepte bulunan malik karşılar. Tutar binanın sınıfına, kat ve taşıyıcı eleman sayısına, alınacak karot ve sıyırma noktası sayısına göre değişir.
Hayır. Mevcut beton dayanımı ve donatı düzeni verileri, deprem performans analizi ve güçlendirme projelendirmesi için doğrudan kullanılır.
Yalnızca laboratuvarca düzenlenmiş, imzalı deney raporu bağlayıcıdır. Saha ölçümleri, ön bilgiler ve bu sayfadaki genel anlatımlar karar dayanağı değildir.
Kartal ve Kağıthane laboratuvarlarımızdan İstanbul'un Anadolu ve Avrupa yakalarına saha ekibi görevlendiriyoruz. İlçe bazlı bilgi için hizmet bölgeleri sayfamıza bakabilirsiniz.