Deprem Performans Analizi

Deprem performans analizi nedir?

Deprem performans analizi, mevcut bir binanın belirlenen deprem etkisi altında hangi hasar seviyesine ulaşacağını ve can güvenliğini sağlayıp sağlamadığını ortaya koyan mühendislik değerlendirmesidir. Değerlendirme, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) esaslarına göre yapılır ve sonucunda binanın performans seviyesi belirlenir.

Analiz bir hesap çalışmasıdır; ancak hesabın güvenilirliği tamamen gerçek malzeme verisine bağlıdır. Bu nedenle analiz öncesinde binanın mevcut beton dayanımı, donatı düzeni ve kesit bilgileri sahada ölçülmelidir. DNZ Grup Yapı Laboratuvarı bu sürecin laboratuvar ve saha ölçüm ayağını yürütür.

Analiz için gereken laboratuvar çalışmaları

• Karot alımı ve basınç dayanımı — kolon ve perdelerden TS EN 12504-1'e göre karot alınır, TS EN 12390-3'e göre preste kırılarak mevcut beton dayanımı belirlenir.
• Ferroscan ile donatı taraması — tahribatsız yöntemle donatı yerleşimi, çapı ve paspayı tespit edilir.
• Sıyırma ile donatı analizi — seçilen noktalarda paspayı sıyrılarak donatı sınıfı ve korozyon durumu gözlemlenir.
• Kesit ve röleve ölçümleri — taşıyıcı elemanların gerçek boyutlarının mevcut projeyle karşılaştırılması.

Bilgi düzeyi neden önemli?

TBDY 2018, mevcut yapıların değerlendirilmesinde bilgi düzeyi kavramını tanımlar. Yapılan ölçüm ve deney sayısı arttıkça bilgi düzeyi yükselir, hesaplarda kullanılan güvenlik katsayıları daha gerçekçi hâle gelir. Yetersiz numune ile yapılan bir analiz, binayı olduğundan daha zayıf gösterebileceği gibi gereksiz güçlendirme maliyetine de yol açabilir. Bu nedenle numune sayısı ve noktaları, projeyi yürüten mühendisle birlikte planlanır.

“Deprem performans analizinin doğruluğu, hesabın değil ölçümün kalitesiyle başlar.”

Analiz sonucunda ne çıkar?

Değerlendirme sonucunda bina için bir performans seviyesi belirlenir. Bina hedeflenen performans seviyesini sağlıyorsa müdahaleye gerek kalmaz; sağlamıyorsa güçlendirme ya da yenileme seçenekleri mühendislik açısından karşılaştırılır. Riskli yapı tespiti sürecinde de aynı veriler kullanılır.

Performans analizi mi, riskli yapı tespiti mi?

İkisi sık karıştırılır ama amaçları ve sonuçları farklıdır. Riskli yapı tespiti bir idari süreçtir ve "riskli / riskli değil" biçiminde ikili bir sonuç üretir. Performans analizi ise bir mühendislik değerlendirmesidir ve binanın hangi hasar düzeyine ulaşacağını, güçlendirmenin mümkün olup olmadığını gösterir.

Pratikte iki çalışma aynı saha verisini kullanır. Bu nedenle deneyler bir kez yapıldığında her iki süreçte de değerlendirilebilir; ölçümü iki kez yaptırmanız gerekmez.

TBDY 2018'e göre performans düzeyleri

Değerlendirme sonucunda bina, dört performans düzeyinden birine yerleştirilir:

Hedeflenen düzey her bina için aynı değildir: binanın kullanım amacı ve bina kullanım sınıfı hedefi değiştirir. Örneğin deprem sonrası kullanımı gereken bir yapıdan beklenen düzey ile sıradan bir konuttan beklenen düzey farklıdır. Hedefi, değerlendirmeyi yürüten yetkili mühendis mevzuata göre belirler.

Deprem performans analizi fiyatı neye göre değişir?

Binayı görmeden verilen kesin fiyat gerçekçi değildir; çünkü işin büyüklüğünü belirleyen değişkenler binadan binaya çok farklıdır. Maliyeti belirleyen başlıca kalemler şunlardır:

• Bina sınıfı — az, orta ya da yüksek katlı olması uygulanacak kuralları ve dolayısıyla ölçüm sayısını değiştirir.
• Kat adedi ve taşıyıcı eleman sayısı — kolon ve perde sayısı arttıkça tahribatsız tarama, sıyırma ve karot noktası sayısı da artar.
• Projenin bulunup bulunmaması — proje yoksa rölöve çalışması genişler ve bilgi düzeyi katsayısı 0,90'a düşer.
• Karot ve sıyırma nokta sayısı — mevzuatın öngördüğü asgari orana göre hesaplanır.
• Erişim koşulları — dolu ve kullanımdaki binada çalışma, iskele gereksinimi, çalışma saati kısıtları.
• Tamir ve temizlik — açılan noktaların kapatılması ve yüzey onarımı.
• Analiz yöntemi — doğrusal ya da doğrusal olmayan hesap tercihi mühendislik iş yükünü değiştirir.
• Güçlendirme projesi istenip istenmediği — analiz ile proje ayrı işlerdir.

Yetki notu: Deprem performans değerlendirmesi ve riskli yapı raporunu düzenleme yetkisi, Kentsel Dönüşüm Başkanlığı tarafından lisanslandırılmış kuruluşlara aittir. Laboratuvarımız bu sürecin deney ve ölçüm çalışmalarını yürütür; hangi adımın kimin tarafından yapılacağı konusunda sizi yönlendiririz.